Vriesbewaring van cellen en weefsels

Tijdens je MBV-behandeling of in de aanloop ernaartoe kan het nodig zijn om reproductieve cellen of weefsel in te vriezen en te bewaren (in te banken). De weefselbank van UZ Brussel waar we reproductief menselijk lichaamsmateriaal bewaren, noemen we de MLM-bank van het CRG.

Om vriesbewaring mogelijk te maken moet je steeds een contract ondertekenen. Daarin:

  • geef je toestemming voor de vriesbewaring;
  • leg je de bewaarperiode vast;
  • beslis je wat er met het ingebankte materiaal moet gebeuren na afloop van de bewaartermijn of wanneer jij het niet meer kan gebruiken; en
  • (indien van toepassing) verbind je je ertoe om een bewaarkost te betalen voor de periode van bewaring.

Je kan die beslissingen steeds herzien, zolang dat schriftelijk gebeurt en vóór de bewaartermijn verstreken is.

De eicelbank

In de eicelbank vriesbewaren we eicellen en eierstokweefsel (ovarieel weefsel).

Ovariële punctie van rijpe eicellen versus in-vitromaturatie (IVM)

Sinds de ontwikkeling van een geavanceerde invriestechniek die we 'vitrificatie' noemen (verglazing) is het mogelijk geworden om eicellen in te vriezen. Dat heeft het CRG in staat gesteld om een eicelbank op te starten, naar analogie met de spermabank. 

Het invriezen legt de biologische klok van de eicellen stil: ze verouderen niet meer en kunnen niet beschadigd raken door externe factoren. Daardoor kan je als vrouw je voortplantingspotentieel bewaren zonder dat eerst een bevruchting moet plaatsvinden (om embryo's te kunnen inbanken).
Het inbanken van eicellen kan een uitkomst bieden voor verschillende groepen van vrouwen:
  • vrouwen die voor een behandeling staan die hun eierstokken kan beschadigen (bv. chemotherapie), in het bijzonder jonge vrouwen die nog geen partner hebben;
  • vrouwen die eicellen willen doneren;
  • vrouwen die een beroep willen doen op donoreicellen;
  • alleenstaande vrouwen die willen wachten op een partner voor de vervulling van hun kinderwens;
  • vrouwen (in het algemeen) die de vervulling van hun kinderwens wensen uit te stellen.

Zeker in het kader van eiceldonatie is het bestaan van de eicelbank een groot pluspunt gebleken: eiceldonatie met ingevroren/gedooide eicellen verloopt zowel efficiënter als patiëntvriendelijker. Voor de eiceldonor bv. is er volledige vrijheid in de planning van haar behandeling, omdat die niet moet afgestemd worden op de behandeling van de acceptor.
Zo goed als alle eiceldonaties verlopen daarom intussen via de eicelbank.

In-vitromaturatie van onrijpe eicellen 
Om eicellen te kunnen laten invriezen moet je normaal gezien dat deel van een IVF-de behandeling ondergaan dat nodig is om verschillende follikels te laten rijpen en te verzamelen: de stimulatiekuur en de eicelpunctie.
Toch bestaat ook hiervoor een patiënvriendelijker alternatief: het oppikken van onrijpe eicellen en die in het laboratoruim laten rijpen. Dat noemen we IVM of in-vitromaturatie.

De onrijpe eicellen kunnen afkomstig zijn:
  • uit een 'gewone' eicelpunctie, zij het dat die slechts voorafgegaan werd door een lichte stimulatie;
  • uit eierstokweefsel – b.v. als resultaat van een ovariëctomie voorafgaand aan een kankerbehandeling.
    Eierstokweefsel dat ingebankt moet worden, ondergaat daarvoor in het laboratorium namelijk een aantal bewerkingen. Tijdens dat proces komen doorgaans onrijpe eicellen vrij. De onrijpe eicellen op zich zijn niet bruikbaar, maar dankzij IVM is het mogelijk geworden om ze uit te rijpen en in te banken.

IVM is een geavanceerde techniek, die als veilig wordt beschouwd. Hij wordt met toenemend succes toegepast: er zijn wereldwijd intussen al meer dan 5.000 kinderen geboren na een eicelpunctie van onrijpe eicellen gevolgd door IVM en in-vitrobevruchting bij paren met verminderde vruchtbaarheid.


Eierstokweefsel - in het bijzonder de schors (de buitenkant van de eierstok) - bevat de primordiale cellen waaruit eicellen rijpen.

Hoop voor de toekomst

De techniek staat nog in zijn kinderschoenen, maar kende toch ook al succes. Zo werden al meerdere gezonde kinderen geboren:

  • na transplantatie van gedooid eierstokweefsel bij de mama, en
  • na de in-vitrobevruchting van (ontdooide) eicellen die via IVM waren gerijpt en ingebankt.

Voor opgroeiende meisjes die voor een kankerbehandeling staan met hoge dosis chemotherapie of straling, vertegenwoordigt de vriesbewaring van eierstokweefsel een mogelijke kans - hoe klein ook - op een toekomstige zwangerschap.

Uiteraard wordt niet licht overgegaan tot de chirurgische verwijdering (biopsie) van (een deel van) een eierstok. De (laparoscopische) ingreep wordt in België alleen overwogen als daardoor de kans ontstaat dat de vruchtbaarheid van een patiënte na een kankerbehandeling hersteld zou kunnen worden.
Een kankerbehandeling gaat immers meestal gepaard met een onomkeerbaar effect op de vruchtbaarheid. Een chemo- of radiotherapie is niet selectief voor de kankercellen en heeft daardoor ook de dood van andere cellen tot gevolg, waaronder – als ze niet afgeschermd of beschermd kunnen worden – de voorraad onrijpe eicellen die in de eierstok zitten.

Eierstokweefsel kan veilig worden ingevroren. Door het in te banken:
  • kunnen we de primordiale follikels bewaren om ze eventueel later te laten uitrijpen, en
  • houden we de optie open om het eierstokweefsel in een latere levensfase te transplanteren.

Voor meer informatie over de vrijwaring van je vruchtbaarheid in geval van kanker, zie www.oncofertiliteit.be/vrouwen en www.oncofertiliteit.be/meisjes.

Voor het wetenschappelijk onderzoek aan het CRG in dit verband, zie follikelbiologie.