Goede raad vooraf

Klik op Levensstijl als je wil weten wat je zelf kan doen om je behandeling een grotere kans op slagen te geven.

Klik op Foliumzuur om te lezen wat elke vrouw die zwanger wil worden, moet weten.

Het GnRH-pompje: voordelen en nadelen

Inspuiting met hCG

Clomifeencitraat

 

Bij de vrouw zijn ovulatiestoornissen de meest frequente oorzaak van verminderde vruchtbaarheid. Verschillende medicamenteuze behandelingen proberen die ontregeling te remediëren, met als doel de eisprong op te wekken (ovulatie-inductie).

 

Wat de twee methoden wel met elkaar gemeen hebben is dat er hormoonpreparaten of antihormonen voor worden gebruikt. Bovendien wordt elke IVF-stimulatiekuur afgerond met de uitlokking van de eisprong (ovulatie-inductie dus), door toediening van een hCG-inspuiting.

In normale omstandigheden scheidt de hypothalamus om de zestig tot negentig minuten een kleine hoeveelheid GnRH af: het gonadotrofine releasing hormone, ook gonadoreline genoemd. Dat hormoon zet de hypofyse ertoe aan om de geslachtshormonen (gonadrotofines) FSH en LH vrij te zetten, en die twee zijn cruciaal in de regeling van de menstruatiecyclus.

Als de wisselwerking tussen hypofyse en hypothalamus verstoord wordt door een te lage frequentie of een te ongeregelde GnRH-puls, kan dat verholpen worden met de toediening van in het labo nagemaakte GnRH. Die toediening gebeurt  subcutaan (onderhuids).

Kans op zwangerschap
De (cumulatieve) kans op zwangerschap bedraagt ongeveer tachtig procent na zes maanden.
Als na zes maanden geen zwangerschap is opgetreden, wordt de behandeling doorgaans stopgezet en uitgekeken naar alternatieven.

Soms bestaat een ovulatiestoornis uit een zuivere anovulatie, d.w.z. het hele rijpingsproces van de eicel verloopt normaal, er vormt zich een dominant follikel dat vruchtbaar is, maar de LH-piek blijft uit. LH is het geslachtshormoon dat - als reactie op de verhoogde oestrogeenproductie van de rijpe eicel - rond het midden van de menstruatiecyclus plots in gehalte stijgt, wat binnen de 36 tot 42 uur tot de eisprong leidt.

Als een echografie een volledig ontwikkelde follikel te zien geeft (>17 mm doorsnee) kan de eisprong uitgelokt worden door toediening van hCG, het zwangerschapshormoon . Dat vertoont namelijk dezelfde bioactiviteit als LH.

Deze methode van ovulatie-inductie wordt zelden op zich toegepast. Doorgaans wordt ze gecombineerd met een voorafgaande stimulatie van de eierstokken. Zo vormt de hCG-inspuiting een vast onderdeel van de IVF-behandeling, ter afronding van de stimulatiekuur.

Hoewel de toediening van clomifeencitraat, een anti-oestrogeen, doorgaans leidt tot een 'natuurlijke' eisprong - en dus een vorm van ovulatie-inductie is - vormt het geen behandeling op zichzelf. Wel wordt clomifeencitraat vaak gebruikt bij kunstmatige inseminatie en coïtustiming als lichte stimulatiekuur.

Hoe werkt dit 'antihormoon'?

Anti-oestrogenen kunnen zich binden aan de receptor voor oestradiol, dat een oestrogeen is. M.a.w. een natuurlijk, vrouwelijk hormoon dat in de geslachtsorganen wordt aangemaakt en bij voldoende hoog gehalte het signaal geeft aan de hypofyse dat er wat minder FSH en LH mag vrijkomen (zie de vrouw hormonaal).
Anti-oestrogenen doorkruisen dat signaal door zich op de receptor voor oestradiol te hechten, waardoor de indruk ontstaat dat er geen of onvoldoende oestrogeen is. Daardoor stijgt de concentratie van FSH en LH, met als resultaat een lichte stimulatie van de eierstokken.
Als clomifeencitraat na het begin van de menstruatie wordt toegediend (doorgaans vanaf dag drie en gedurende vijf dagen) kan het ervoor zorgen dat een aantal kleine follikels zich synchroon gaan ontwikkelen tot vruchtbare eicellen. Door een goede monitoring - opvolging via bloedanalyses en echografieën kan die ontwikkeling nauwgezet gevolgd worden, waardoor de eisprong a.h.w. op een georchestreerd moment plaatsvindt. 

Soms worden bij ovulatie-inductie ook lichaamseigen gonadotrofines gebruikt of de synthetische varianten ervan (zie hormoonpreparaten). Dat gebeurt dan volgens het 'low dose protocol': de ingespoten dosis wordt zo aangepast dat de eierstokken slechts licht worden gestimuleerd.