Sperma-, eicel- en embryodonatie

Donatie is letterlijk een kwestie van geven en nemen:

  • soms maak je als wensouder alleen kans om je kinderwens in vervulling te zien gaan als je over de zaadcellen, eicellen of embryo's van anderen kan beschikken.
  • Omgekeerd kan je als patiënt die een MBV-behandeling ondergaat, bereid zijn om (een deel van) je eicellen, zaadcellen of embryo's af te staan om andere wensouders te helpen.

Als een van beide situaties op jou van toepassing is, moet je beslist deze pagina's lezen.

Donatie - wat en hoe



Er zijn verschillende redenen denkbaar waarom je voor de vervulling van je kinderwens donormateriaal nodig hebt.
  • Ofwel behoor je tot een specifieke groep van patiënten, en ben je:
    • hetzij een alleenstaande vrouw,
    • hetzij partner in een lesbische relatie.
    In dat geval kan je mogelijk geholpen worden met donorsperma.
  • Ofwel is je nood aan 'vreemde' geslachtscellen terug te voeren op twee omstandigheden:
    • je hebt geen eigen geslachtscellen beschikbaar (je bent als man en/of vrouw onvruchtbaar),
    • je eigen cellen zijn niet bruikbaar (je bent als man en/of vrouw erfelijk belast).

De noden

Grosso modo kan je nood aan donorcellen in een MBV-behandeling terug te voeren zijn op de volgende oorzaken:
  • je produceert als man geen (goede) zaadcellen, zodat kunstmatige inseminatie of IVF (zelfs met ICSI) geen alternatief vormt.
    KID, kunstmatige inseminatie met donorsperma, kan dan wel de oplossing zijn;
  • je produceert als vrouw geen (goede) of te weinig eicellen,
    • hetzij als gevolg van premature (voortijdige) menopauze,
    • hetzij doordat je eierstokken weggenomen zijn of door een kankerbehandeling beschadigd.
    • Genetische diagnose van je embryo's

      Als erfelijke belasting de bepalende factor is in jullie 'onvruchtbaarheid', vormt PGD een mogelijk alternatief, d.w.z. een MBV-cyclus met genetische diagnose van de embryo's vóór terugplaatsing.
      Maar als je een dergelijke behandeling niet wenst of als dat voor jou (jullie) niet de juiste medische keuze is, kan het gebruik van donorcellen mogelijk uitkomst bieden.

    • Zodra je ouder bent dan 43 jaar, gebruiken we voor MBV hoe dan ook geen eigen eicellen meer: de kans op slagen is dan te klein om een behandeling te rechtvaardigen.
    In al deze gevallen kan eiceldonatie uitkomst bieden.
  • je bent als man, als vrouw, of allebei erfelijk belast, waardoor je eigen geslachtscellen niet (zomaar) gebruikt kunnen worden.
    Als een PGD-behandeling niet tot jullie opties behoort, kan je - naargelang van de situatie - mogelijk geholpen worden met donorsperma, donoreicellen of donorembryo's;
  • embryodonatie tot slot is ook een mogelijkheid als jullie vruchtbaarheidsprobleem een (niet noodzakelijk erfelijke) combinatie is van zowel mannelijke als vrouwelijke factoren.
Anoniem of niet?
Strenge selectie en genetische screening
Dubbele controle

De vraag naar donorsperma is groter dan het aanbod. Het CRG is dan ook steeds op zoek naar nieuwe donoren. Hoe groter en gevarieerder het aanbod, hoe beter de selectie kan zijn voor het acceptorpaar.
Eén kanaal dat moet dienen om kandidaat donoren te rekruteren en te informeren is de website www.spermadonor.be.

Ook het aanbod aan donoreicellen en -embryo's vertoont een permanent tekort. Het CRG zoekt actief naar paren die bereid zijn om een bijdrage te leveren aan de oplossing van dit probleem.
Dat doen we door de verspreiding van informatie via de website www.eiceldonor.be
  • In eerste instantie spreken we voor de rekrutering van kandidaat-donoren van eicellen en embryo's vrouwen en paren aan die in het CRG zelf een
    • Zo is er het systeem van egg-sharing (gedeeltelijke donatie). Als je daarin stapt, zal je een deel van de rijpe eicellen die tot ontwikkeling zijn gekomen, na de eicelpunctie afstaan aan een anonieme acceptor. Dit principe wordt egg-sharing genoemd, of 'gedeeltelijke donatie'
    • Je boventallige embryo's doneren?

      In het kader van je IVF-behandeling kan je boventallige (ingevroren) embryo's die je zelf niet meer nodig hebt, bestemmen voor donatie aan andere wensouders. Beslis je pas achteraf om embryodonor te worden, horen we dat graag via het Contactcentrum.

      Als je na afloop van de (hele) MBV-behandeling nog over ingevroren embryo's beschikt die je zelf niet meer zal gebruiken (bv. omdat je kinderwens is vervuld) - kan je die boventallige embryo's afstaan voor donatie.
    • En als je als vrouw zelf een IVF-behandeling ondergaat met donormateriaal (in casu donorsperma), zal het CRG je proberen te motiveren via een systeem van 'solidaire donatie' zelf als (gedeeltelijke) donor van eicellen op te treden.
  • Tegelijk maken we werk van het zoeken naar 'vrijwillige' donoren. Dat zijn vrouwen die zelf geen vruchtbaarheidsprobleem hebben, maar die toch bereid zijn om dat deel van de behandeling te ondergaan dat leidt tot het oogsten van de rijpe eicellen. Meestal wordt zo'n vrijwilligster aangebracht door een paar dat zelf een behandeling met eiceldonatie zal ondergaan, maar het CRG probeert ook gezonde jonge vrouwen buiten het IVF-circuit te motiveren om als donor op te treden.

Anoniem, of niet? 

Eiceldonor worden?

Meld je bij het Contactcentrum of lees verder in deze pagina's voor eiceldonatie tijdens je eigen behandeling.

De algemene regel is dat de 'ontvanger' (acceptor) de donor niet kent, en omgekeerd.
De wetgeving uit 2007 over MBV en alles wat daarbij komt kijken i.v.m. donatie, laat weliswaar de optie van gekende donatie open, maar impliceert in de formulering van de regels toch een grote voorkeur voor anonimiteit.

Een specifieke situatie waarin daarvan wordt afgeweken is die van gekende eiceldonatie. Dat is een situatie waarin een ontvangend paar expliciet voor de door hen meegebrachte donor kiest en vice versa.
Maar ook voor die situatie is een anonieme variant mogelijk:
  • meerdere paren brengen elk een donor mee,
  • de donoreicellen gaan naar de eicelbank, en
  • de paren krijgen andere, dus anonieme, eicellen van de eicelbank terug.
Dit laat paren toe om in de eigen familie- of kennissenkring een donor te zoeken, terwijl de anonimiteit toch gegarandeerd kan worden. Zie anoniem versus gekend voor de voordelen van dat laatste.

Strenge selectie en genetische screening  

Het ligt voor de hand dat niet iedereen voor donorschap in aanmerking komt.
  • Er is de factor leeftijd:
    • voor spermadonoren is de limiet 44 jaar
    • voor eiceldonoren (en embryodonoren) is dat 35 jaar. Van die regel wordt alleen afgeweken in het geval van gekende donatie en met uitdrukkelijke toestemming van het acceptorpaar.
  • Alle donoren worden vooraf zorgvuldig medisch geselecteerd. 
    • Naast een uitgebreide vragenlijst betreffende de familiale medische geschiedenis, worden volgende genetische testen standaard uitgevoerd bij elke kandidaat spermadonor:
      • DNA-analyse voor CFTR mutatie (mucoviscidose),
      • DNA-analyse voor spinale musculaire atrofie
      • karyotypering (chromosoomanalyse), en
      • screening voor Thalassemie.
    • Ook wordt eventueel een stamboom opgesteld, met aandacht voor terugkerende kenmerken in de familiale historiek, zoals leeftijdverwachting, fysieke gezondheid, mentale stabiliteit, enz.
    • Bij de vooronderzoeken wordt het bloed onderzocht op de aanwezigheid van infecties, zoals hepatitis (geelzucht) en HIV (het virus dat aids veroorzaakt).
  • Verder wordt gestreefd naar een goede 'match' tussen donor en acceptor(paar). We proberen indien mogelijk de bloedgroep van de donor en zoveel mogelijk van zijn/haar uiterlijke kenmerken bij de acceptor(en) te laten passen.
    Daarom worden bij de vooronderzoeken:
    • de bloedgroep en de rhesusfactor van de donor bepaald, en
    • wordt het fenotypisch profiel in kaart gebracht, d.w.z. de uiterlijke kenmerken zoals huidskleur, kleur van haar en ogen, gestalte,...
    Helaas is zo'n fenotypische match meestal maar beperkt mogelijk, doordat het aanbod - en zeker het aanbod aan eicellen en embryo's - te beperkt is.

Dubbele controle 

Ook het afgestane lichaamsmateriaal wordt uitgebreid medisch onderzocht:
  • het wordt genetisch gescreend, om eventuele erfelijke aandoeningen bij voorbaat op te sporen, en
  • het wordt onderworpen aan de NAT-test, of
  • (bij donorsperma) zes maanden bewaard voor het gebruikt wordt.
    Zes maanden is namelijk de periode die het lichaam nodig heeft om antistoffen aan te maken tegen sommige infecties – en in het bijzonder tegen HIV. De aanwezigheid van antistoffen wijst dus op de aanwezigheid van het virus.
    Door de spermadonor na zes maanden en vóór gebruik van zijn ingevroren sperma opnieuw te testen, verzekert het CRG er zich van dat het ingevroren staaltje niet besmet is.

Meestal gebruiken we echter de zogenaamde NAT-test, die meteen de aanwezigheid van het virus zélf opspoort.
Dat doen we zowel voor de screening van zaadcellen, als voor die van eicellen en embryo's.
Op deze manier verzekert het CRG er zich van dat alle donormateriaal infectievrij is.
In België maakt de wet geen onderscheid tussen paren die op een natuurlijke manier een kind krijgen en zij die daarvoor een beroep doen op donormateriaal:
  • altijd is de vrouw die het kind baart automatisch de moeder;
  • is de vrouw getrouwd, dan wordt haar partner al even automatisch de andere ouder (vader of mee-moeder) van het kind;
  • is de vrouw niet getrouwd, dan kan haar partner vrijwillig het kind erkennen en zo wettelijk het ouderschap verwerven;
  • bij lesbische paren van wie de ene vrouw eicellen doneert aan de andere, is de moeder die bevalt wettelijk gezien de juridische moeder.
    In België heeft de partner van de biologische moeder, dus de genetische moeder, het recht om het kind te erkennen na de geboorte als het paar samenwoont.
    Als het paar getrouwd is, heeft de genetische moeder automatisch een juridische band met het kind dat haar partner gebaard heeft.

Om tot die 'wettelijke' situatie te komen, moeten zowel de donor als de acceptor(en) schriftelijk hun toestemming geven.
Je vult m.a.w. een contract in en ondertekent dat. In geval van embryodonatie of eiceldonatie n.a.v. een eigen IVF-behandeling moeten beide partners tekenen.
Met de ondertekening van dat contract bevestig je
  • als donor dat je je erfelijk materiaal afstaat. Het is niet meer van jou.
  • als ontvangende partij (alleenstaande vrouw of acceptorpaar) dat je het donormateriaal accepteert.