Soorten eiceldonatie
Zoals eerder gesteld bestaan er twee formules van eiceldonatie in het CRG: anonieme donatie en gekende donatie. Hieronder gaan we dieper in op beide formules en wegen we de twee tegen elkaar af.
Gekende donatie (met vers materiaal)
Bij het zelf aanbrengen van een donor kan de druk voor het acceptorpaar groot zijn om tot gekende donatie over te gaan. Dat betekent dat er bij hen uitsluitend gewerkt wordt met het materiaal van de aangebrachte donor. Voor de donor kan het namelijk een 'exclusieve' motivatie zijn dat ze het voor dát paar doet; niet zelden is ze de zus van de vrouw, of de partner van haar broer. En voor het paar zelf kan het argument van loyauteit meespelen: ze hebben iemand als donor gevraagd die ze vertrouwen, met wie ze (familie-)banden hebben, op wie ze lijken, met wie ze een, al dan niet genetische, historiek delen.
Bovendien zijn er ook situaties waarin gekende donatie het enige alternatief is. Bijvoorbeeld als de aangebrachte donor ouder is dan 35 jaar, en daarom niet ingeschakeld kan worden in het reguliere donornetwerk. Of als het een kwestie is van huidskleur.
Gekende donatie gebeurt altijd met verse eicellen.
Anonieme donatie (via eicelbank) Eicelacceptoren kunnen op drie manieren anoniem eicellen ontvangen uit de eicelbank.
Vrijwillige anonieme donatie
Met deze formule van donatie bedoelen we dat het acceptorpaar geen eigen donor aanbrengt, bijvoorbeeld omdat ze niemand uit de nabije omgeving willen betrekken bij de behandeling.
Ze zijn dus aangewezen op een vrijwillige donor die de fertiliteitsbehandeling uitsluitend ondergaat met het doel haar eicellen af te staan.
Egg sharing
Een voor de hand liggende formule van anonieme donatie is die van de 'egg sharing', waarbij de donor een vrouw is die ook zelf een IVF-behandeling ondergaat. Vanzelfsprekend gaat het daarbij om een vrouw die zelf vruchtbare eicellen kan produceren, die in de loop van de behandeling bevrucht zullen worden met het sperma van haar partner.
Wanneer de eicelpick-up bij de donor minstens twaalf rijpe eicellen oplevert, staat zij er daarvan 6 af aan de eicelbank. Dit gebeurt altijd anoniem. Het donorpaar weet niet voor welk ander paar de eicellen bestemd zijn; het acceptorpaar niet van wie ze afkomstig zijn.
Anonieme donatie via een aangebrachte donor
De laatste donatieformule is die van anonieme donatie met een aangebrachte donor. Het acceptorpaar brengt zelf een donor aan die anoniem eicellen doneert aan de eicelbank. In ruil krijgt de acceptor eicellen van een andere anonieme donor uit de eicelbank. Zo kan de anonimiteit toch worden gegarandeerd. Het grote voordeel van deze formule is dat, dankzij het aanbrengen van een donor, de acceptor zelf sneller geholpen kan worden.
Gekend of anoniem?
Voor een paar dat over een donor kan beschikken, is het niet altijd gemakkelijk om te kiezen de twee donatie-opties tegen elkaar af te wegen. Wat zijn de voor- en nadelen?
Qua anonimiteit
Het CRG maar ook de wetgever geeft de voorkeur aan anonieme donatie, en wel op basis van een aantal psychologische overwegingen. Anonimiteit is namelijk een goede methode om zowel donor als acceptor te beschermen tegen teleurstellingen, conflicten, tegengestelde belangen. Hoe goed de onderlinge relatie vandaag ook is, het valt niet te voorspellen hoe ze over vijf of tien jaar zal zijn.
Zeker als er iets misgaat met de zwangerschap, of als het kind een erfelijke aandoening blijkt te hebben, is de kans groot dat de relatie tussen donor en acceptor vertroebeld raakt door schuldvraag.
Maar zelfs als alles goed gaat, zijn conflicten niet a priori uitgesloten. Zo kan er een meningsverschil ontstaan over de mate van openheid die t.o.v. het kind wordt gehanteerd over zijn of haar herkomst. Of verwacht het acceptorpaar impliciet dat de donor emotioneel betrokken blijft bij het kind, terwijl dat voor de donor zelf helemaal geen evidentie is. Of wil de donor zelf nauw betrokken blijven bij de zwangerschap en geboorte, maar ligt dat voor het acceptorpaar wat moeilijk.
Qua behandeling
Het paar dat eicellen ontvangt van een gekende donor, beschikt automatisch over alle eicellen die die de donor produceert. Als dat er veel zijn, is dat uiteraard een voordeel. Alle eicellen worden bevrucht met het zaad van de partner van de acceptor, en als daaruit meer embryo's ontstaan dan er teruggeplaatst worden, worden die ingebankt. Als de eerste behandeling niet tot een zwangerschap leidt, of als het acceptorpaar later nog een kind wil, kan het dat ingevroren materiaal aanspreken.
Als de stimulatiekuur bij de donor echter weinig eicellen heeft opgeleverd, wordt het voordeel een nadeel. Hoe kleiner het aantal rijpe eicellen dat bevrucht kan worden, hoe kleiner de kans dat de behandeling overtallige embryo's zal opleveren. Als de terugplaatsing van de beschikbare embryo's dan niet leidt tot zwangerschap van de acceptor, moet in principe de hele behandeling worden overgedaan. Met dezelfde donor, als die daartoe bereid is, of met een nieuwe.
Qua wachtlijst
Tegen één voordeel van gekende donatie valt moeilijk op te tornen: er is geen wachtlijst. Zodra het paar een donor gevonden heeft die aan de medische vereisten voldoet, kan de behandeling beginnen. Ook kan de synchronisatie van de behandeling van donor en acceptor vlot georganiseerd worden, omdat rechtstreekse afspraken mogelijk zijn.
Acceptoren die opteren voor anonieme donatie via een aangebrachte donor, kunnen eveneens snel geholpen worden. Maandelijks worden alle beschikbare eicellen gekoppeld aan acceptoren op de wachtlijst. Voor acceptoren met aangebrachte donor kan de voorbereiding op eiceldooi en embryotransfer dan meteen starten.
De wachtlijst voor acceptoren zonder aangebrachte donor is afhankelijk van het aanbod aan donoreicellen, en kan variëren van zes maand tot één jaar.
Alternatief
Paren die in het systeem van de anonieme donatie willen blijven maar bij wie de wachttijd al stevig is opgelopen (b.v. doordat een eerste poging is mislukt), wordt ook wel gewezen op de mogelijkheid van een embryotransfer met een donorembryo, of op die van adoptie. Want als er één factor is die een hypotheek legt op de behandeling van vruchtbaarheidsstoornissen, dan is het wel de factor tijd.