Een erfelijk risico voorkomen?

Wanneer je een kinderwens hebt, maar drager bent van een erfelijke aandoening, kan je in het UZ Brussel terecht voor een behandeling met pre-implantatie genetische testing of PGT.

PGT houdt in dat embryo’s verkregen via in-vitrofertilisatie (IVF) eerst genetisch worden onderzocht om te kijken of deze de erfelijke aandoening al dan niet dragen. Pas na genetische analyse wordt het embryo in de baarmoeder ‘teruggeplaatst’ met het oog op een gezonde zwangerschap.

Het PGT-traject is mogelijk dankzij een nauwe samenwerking tussen Brussels IVF en het Centrum voor Medische Genetica (CMG) van het UZ Brussel. De genetische analyse gebeurt tijdens een IVF-cyclus waarbij ICSI (Intracytoplasmatische Sperma Injectie) wordt toegepast. Binnen dit traject worden jullie opgevolgd door een fertiliteitsarts en een arts-geneticus samen met gespecialiseerde vroedvrouwen die jouw PGT-traject coördineren.

Good to know

Waarom altijd ICSI bij PGT?
Om een embryo genetisch te kunnen onderzoeken , dient de bevruchting in het labo te gebeuren. Hiervoor passen we altijd ICSI toe.

Bij IVF brengen we de eicellen samen met de zaadcellen in een petrischaaltje, waarop de zaadcellen zelf naar de eicellen zwemmen. Bij ICSI injecteren we één zaadcel in elke eicel. Er is dus geen risico dat er genetisch materiaal van een andere zaadcel getest wordt (in plaats van het embryo), wat bij IVF wel het geval zou kunnen zijn.

Voor wie?

PGT wordt voornamelijk uitgevoerd bij mensen met een verhoogd risico op een kind met een erfelijke afwijking of bij mensen die moeilijker een kind kunnen krijgen als gevolg van een genetisch probleem. In principe kunnen we elke genetische aandoening ter hoogte van de embryo’s opsporen, op voorwaarde dat we vooraf alle nodige informatie hebben over de aandoening en de oorzaak ervan, zodat we weten welk genetisch defect we moeten opsporen. Het kan gaan om een afwijking ter hoogte van de chromosomen of ter hoogte van één (of meerdere) welbepaald(e) gen(en). Bovendien moet het vaststaan dat de verandering in het erfelijk materiaal de oorzaak is van de aandoening. Veranderingen in het erfelijk materiaal waarvan de betekenis niet of onvoldoende gekend is, komen in principe niet voor PGT in aanmerking.

Van diagnose tot behandeling: stap voor stap

Stap 1/5

Neem contact op

Je neemt contact op via cmg@uzbrussel.be voor het openen van jullie dossier. Hierbij geef je onmiddellijk aan welke genetische aandoening mogelijks een impact heeft op jullie kinderwens.

De eerste stap van een PGT-traject is het vervolledigen van jullie dossier zodat we voldoende inzicht hebben in de aandoening die opgespoord moet worden. We hebben daarom voorafgaand aan de consultatie alle beschikbare info over de aandoening(en) en de oorzaak ervan nodig.

Je bezorgt ons hiervoor de laboresultaten van de PGT-indicatie/genetische aandoening. Een genetisch consultatieverslag is niet voldoende. Indien karyotype, mucoviscidose, Fragiele-X of spinomusculaire atrofie werden onderzocht, ontvangen we dit ook graag. Daarnaast ontvangen we ook graag de genetische laboresultaten van familieleden indien beschikbaar. Gelieve bovenstaande documenten samen te bezorgen met het ingevuld administratief document en de ingevulde vragenlijsten.

Als wij deze informatie niet volledig ontvangen, kan jouw aanvraag jammer genoeg nog niet verwerkt worden.

Gelieve er rekening mee te houden dat er een zekere verwerkingstijd is voor jouw PGT-aanvraag. Jouw aanvraag wordt besproken binnen het PGT-team (arts, labo, PGT-coördinator). Wij kunnen je helaas geen exacte duur van dit proces meedelen. Wanneer jouw aanvraag is verwerkt, zal je via e-mail gecontacteerd worden door één van onze PGT-coördinatoren met de verdere stappen.

Stap 2/5

Op consultatie bij onze specialisten

De consultaties bij onze specialisten worden zoveel mogelijk op dezelfde dag gepland. De klinisch geneticus (erfelijkheidsspecialist) en de PGT-coördinator nemen het genetische luik op zich, de fertiliteitsarts (gynaecoloog) het fertiliteitsluik.
Bij een PGT-traject kan het perfect zijn dat er geen vruchtbaarheidsproblemen zijn. Toch vereist het kunnen testen van een embryo steeds een IVF-behandeling met toepassing van de ICSI-techniek.

In de meeste gevallen worden ook extra vooronderzoeken en testen gepland om jullie medisch dossier te vervolledigen.

Bij elke wensouder zal standaard een karyotype of conventionele chromosomenkaart worden opgemaakt (tenzij dit reeds elders gebeurde en het resultaat beschikbaar is). Dit onderzoek kijkt na of de wensouder een normaal aantal chromosomen (46) heeft en of er geen vormveranderingen in deze chromosomen aanwezig zijn. Het karyotype wordt bij iedereen gevraagd omdat veranderingen in de chromosomen een rechtstreekse invloed hebben op de slaagkansen van het PGT-traject.

Daarnaast is ook screening voor dragerschap van een aantal minder zeldzame erfelijke aandoeningen mogelijk zonder dat hiervoor een persoonlijke of familiale voorgeschiedenis aanwezig is. Het betreft nazicht van de meest voorkomende genetische varianten in het gen voor mucoviscidose (CFTR gen), fragiele-X (FMR1-gen) en spinomusculaire atrofie (SMN1 gen). Deze testen worden in eerste instantie bij één van beide wensouders uitgevoerd en in functie van de resultaten kan al dan niet beslist worden om de andere partner te testen. Wanneer er zou geopteerd worden voor zaad- of eicellen van een donor, is ook de donor op dragerschap van deze aandoeningen getest.

Deze genetische screeningstesten worden (op het remgeld na) terugbetaald door de Belgische mutualiteit. Jullie hebben ook de mogelijkheid om te kiezen voor een uitgebreide dragerschapsscreening (BeGECS) waarbij net geen 3000 recessieve of X-gebonden genen worden nagekeken voor het koppel samen. BeGECS wordt niet terugbetaald door de mutualiteit. U wordt over de exacte prijs geïnformeerd op het moment van de consultatie.

Stap 3/5

Voorbereiding in het labo

Afhankelijk van het feit of er al dan niet een specifieke PGT-test moet ontwikkeld worden, kan de wachttijd korter of langer zijn.
Indien er geen PGT-oppuntstelling moet gebeuren (NGS), zijn de voorbereidingen in het labo na enkele weken afgerond.
Indien er een PGT-oppuntstelling moet gebeuren (SNP), kan deze van start gaan zodra jullie op consultatie geweest zijn en het labo Medische Genetica over alle nodige laborapporten en (familie)stalen beschikt. De PGT-test heeft als doel om efficiënt en betrouwbaar een genetische diagnose te stellen aan de hand van één of meerdere cellen van een embryo. De duur van de periode voor de ontwikkeling van de PGT-test bedraagt enkele maanden.

In principe wordt de ontwikkeling van een PGT-test maar één keer terugbetaald door de mutualiteit. Indien u reeds in een ander centrum een PGT-oppuntstelling had, is het belangrijk ons hierover te informeren zodat kan nagekeken worden of u al dan niet recht hebt op de terugbetaling van een nieuwe PGT-oppuntstelling.

Stap 4/5

Consultaties na afronding van de voorbereiding in het labo

Zodra de voorbereidingen in het labo afgerond zijn, kom je opnieuw op consultatie.

Het resultaat van alle vooronderzoeken wordt door de klinisch geneticus en de fertiliteitsspecialist met jullie besproken en de eigenlijke fertiliteitsbehandeling wordt voorgeschreven. Diezelfde dag neemt de fertiliteitscounselor jullie stap voor stap mee doorheen de behandeling en plant de start in. Zij geeft uitleg over de medicatie, de kostprijs van de behandeling, de eicelpick-up, embryotransfer… maar ook de juridische en financiële implicaties komen aan bod.

Stap 5/5

Start van je behandeling: Medisch begeleide bevruchting en genetische analyse van de embryo's

Bij in-vitrofertilisatie vindt de bevruchting van de eicel door de zaadcel niet plaats in de eileider, maar buiten het lichaam van de vrouw, in een schaaltje in het laboratorium (‘in vitro’ betekent ‘in glas’).

Bij PGT gebruiken we altijd ICSI als bevruchtingstechniek, d.w.z. we injecteren één zaadcel in elke eicel een aantal uren na de eicelpunctie. Op die manier is er geen risico dat er genetisch materiaal van een andere zaadcel (die zich nog rond het embryo bevindt) getest wordt in plaats van het embryo, wat bij IVF wel het geval zou kunnen zijn. Na de injectie gaat het schaaltje in een broedstoof die de omstandigheden van de baarmoeder zo goed mogelijk nabootst. De biopsie gebeurt op dag 5, 6 of 7 na de bevruchting (dag 0). Net na de biopsie worden alle embryo's ingevroren in afwachting van het resultaat van de genetische analyse, die 4 weken duurt vanaf het moment van de biopsie. Zodra de resultaten van de genetische analyse beschikbaar zijn, kan een transfer van een gedooide embryo ingepland worden.

Welke medisch begeleide vruchtbaarheidsbehandelingen zijn er?

IVF en ICSI

Geassisteerde bevruchting in het labo

Stimulatie

MBV met stimulatie van de eierstokken

Vriesbewaring

Cryopreservatie van reproductieve cellen, embryo's of weefsel

Embryotesting

De verkregen embryo's worden in het labo eerst onderzocht zodat je de gekende erfelijke afwijking niet doorgeeft aan je kind

Wist je dat?

Ook indien we niet over (alle) familiestalen kunnen beschikken, is in bijna alle gevallen PGT mogelijk, maar dit kan een invloed hebben op de duur van de testontwikkeling.
Zodra we de PGT-test beginnen ontwikkelen, vragen we om alleen nog beschermde seks te hebben en niet langer te proberen om spontaan zwanger te worden. De ontwikkeling van een test is namelijk individueel en duur. De kost hiervan wordt aangerekend op het moment dat er van start gegaan wordt. Bovendien hebben jullie bij een spontane zwangerschap geen voorafgaande genetische diagnose van de baby in wording en kan de erfelijke aandoening dus ongewild doorgegeven worden.
PGT is een zeer betrouwbare diagnosetechniek, met een minimaal risico op foutieve diagnose. Je kan een controlediagnose laten uitvoeren via een invasieve prenatale test (vlokkentest of vruchtwaterpunctie) tijdens de zwangerschap. Daarnaast biedt de dienst medische genetica van het UZ Brussel in vele, maar niet in alle gevallen, de mogelijkheid om na de geboorte van je baby een controlediagnose te laten uitvoeren.
Voor de PGT-testontwikkeling dient het labo te beschikken over originele laborapporten waarin de genetische variant op moleculair niveau beschreven staat. Een genetisch consultatieverslag is dus niet voldoende.
We raden elke zwangere vrouw, ook na een behandeling met PGT, aan om een niet-invasieve genoomwijde prenatale test (NIPT) uit te voeren die alle chromosomen nakijkt in plaats van enkel chromosoom 13, 18 en 21. Aan Belgische patiënten wordt gevraagd om, indien mogelijk, hun NIPT in het UZ Brussel te laten uitvoeren.

Vijf veelgestelde vragen over kinderwens bij een erfelijke aandoening:

Hoelang duurt de testontwikkeling?

Elke ziekte vereist een specifieke en individuele test. Tijdens de consultatie met de geneticus wordt een inschatting gemaakt van de tijd die zal nodig zijn om jouw persoonlijke PGT-test te ontwikkelen. Om de test te kunnen ontwikkelen, hebben we bloedstalen nodig van beide wensouders. Bij een monogene aandoening doen we bovendien vaak een bloed- of DNA-onderzoek bij familieleden. We zoeken dan uit op welke manier de foute DNA-code wordt overgeërfd en waar precies in het DNA van het embryo we de fout moeten zoeken. Afhankelijk van wat voor jouw/jullie situatie vereist is, varieert de doorlooptijd van een PGT behandeling. De indicatie bepaalt of dit enkele weken of enkele maanden in beslag neemt.

Kan de PGT-test die door een ander centrum werd ontwikkeld, gebruikt worden?

Een PGT-test is labospecifiek. Dit betekent dat een PGT-test die in een ander centrum werd ontwikkeld, niet door het labo van het UZ Brussel kan gebruikt worden. Een reeds eerder ontwikkelde PGT-test verkort de duurtijd van de testontwikkeling dus niet.

Hoe veilig is PGT?

Bij PGT verwijderen we in het labo heel voorzichtig één of meerdere cellen uit de buitenste schil van het embryo. Na de biopsie blijft het embryo in de regel ongeschonden en ontwikkelt het zich normaal verder. Uit de postnatale opvolging van baby’s die aan UZ Brussel geboren zijn na een PGT-behandeling, blijkt dat zij ten minste even gezond zijn als baby's geboren na een 'gewone' IVF of ICSI procedure (dus zonder PGT). Baby’s geboren na IVF/ICSI en PGT worden in het Centrum voor Medische Genetica (CMG) opgevolgd. Een deel wordt ook gezien op tweejarige leeftijd. In vergelijking met evenveel ICSI-baby’s en baby’s geboren na natuurlijke conceptie zijn ze even gezond en vertonen ze een vergelijkbare ontwikkeling. Gegevens uit het PGT-consortium van de European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE) bevestigen dat de gezondheid van pasgeboren PGT-kinderen vergelijkbaar is met die van ICSI- en IVF-kinderen. De uitvoering van een embryobiopsie blijkt dus geen verhoogd risico op misvormingen met zich mee te brengen. Verdere follow-upstudies blijven echter nodig, zeker op lange termijn. Aan alle koppels die zwanger worden via een PGT-behandeling wordt dan ook gevraagd om met hun baby(‘s) deel te nemen aan het follow-upprogramma van het CMG.

Waarom zijn er bloed- of DNA-stalen van (eerstegraads) familieleden nodig?

Vaak is de genetische afwijking aanwezig bij meerdere familieleden (familiale variant). Bij een familiale variant zoekt het labo tijdens de testontwikkeling uit hoe de oorzakelijke variant wordt overgeërfd tussen familieleden. Hiervoor zijn bloed- of DNA-stalen nodig van (eerstegraads) familieleden van de wensouder met de genetische afwijking. De bekomen informatie wordt gebruikt om te komen tot een accurate diagnose van de embryo’s.

Prof. Keymolen

Kan ik het geslacht van mijn kind kiezen?

Geslachtsbepaling van embryo’s is in België alleen wettelijk toegestaan om medische redenen, zoals bij geslachtsgebonden aandoeningen (gelegen op het X- of Y-chromosoom). Bij X- of Y-gebonden aandoeningen komen dan alleen vrouwelijke of alleen mannelijke embryo’s in aanmerking voor terugplaatsing. Bij de meeste geslachtsgebonden aandoeningen zijn we echter in staat om de oorzakelijke variant specifiek te analyseren en dus zowel gezonde mannelijke als vrouwelijke embryo’s terug te plaatsen. De persoonlijke voorkeur van wensouders kan nooit een indicatie zijn voor een geslachtstest.

Dr. Roelens

Digitale infosessies

Om wensouders optimaal te informeren naar aanloop van en tijdens een vruchtbaarheidsbehandeling biedt Brussels IVF verschillende infosessies aan. Daarmee willen we inspelen op de eventuele vragen die je kan hebben op elk moment van je behandeling.